زغال فشرده چیست و چه کاربردی دارد

**زغال فشرده** (به انگلیسی: Charcoal briquette) نوعی سوخت جامد است که از ترکیب و فشرده‌سازی مواد اولیه مختلف مانند خاک‌اره، پوست میوه‌ها، پوست نارگیل، زغال سنگ، خاک زغال (کک) و یا ترکیبی از این مواد با چسب‌های طبیعی (مانند نشاسته) یا صنعتی تولید می‌شود.

در ادامه به بررسی دقیق‌تر اینکه زغال فشرده چیست و چه کاربردهایی دارد می‌پردازیم:

### ۱. زغال فشرده چیست؟
فرآیند تولید این زغال به این صورت است که مواد اولیه خرد شده و خشک شده را با دستگاه‌های مخصوص (پرس‌های مارپیچی یا هیدرولیکی) تحت فشار و حرارت بالا قرار می‌دهند. در نتیجه این عمل، مواد به شکل‌های استوانه‌ای، مکعبی یا بیضی شکل فشرده شده و تبدیل به زغال می‌شوند.

**ویژگی‌های اصلی:**
* **چگالی بالا:** نسبت به زغال چوب معمولی، فشرده‌تر و متراکم‌تر است.
* **ماندگاری بالا:** در برابر شکستن مقاوم است.
* **یکدستی:** به دلیل فشردگی، سطح آن صاف و یکدست است.

### ۲. کاربردهای زغال فشرده
این زغال به دلیل ویژگی‌های خاصی که دارد، کاربردهای متنوعی پیدا کرده است:

#### الف) مصارف خانگی و صنعتی (به عنوان سوخت)
* **منقل و باربیکیو:** این زغال بهترین گزینه برای کباب کردن و استفاده در منقل‌های خانگی و رستوران‌هاست، زیرا دود نمی‌کند (چون مواد اولیه آن کاملاً خشک شده و چسب آن معمولاً طبیعی است) و حرارت یکنواختی تولید می‌کند.
* **گرمایش:** در برخی مناطق برای گرم کردن فضای داخلی استفاده می‌شود.
* **صنایع:** در کارخانه‌های تولید آجر، سرامیک و صنایع فلزی (ریخته‌گری) به عنوان منبع حرارت استفاده می‌شود.

#### ب) جایگزینی برای زغال چوب (حفاظت از محیط زیست)
* **حفاظت از درختان:** چون این زغال معمولاً از ضایعات چوب (خاک‌اره و تراشه) و یا مواد گیاهی دیگر (مثل پوست نارگیل و پوست گردو) تولید می‌شود، باعث کاهش قطع درختان جنگلی برای تولید زغال می‌شود.
* **استفاده از ضایعات کشاورزی:** در مناطقی که محصولات کشاورزی دارای پوسته‌های سخت هستند (مثل پوست بادام زمینی، برنج، نارگیل)، زغال فشرده راهی برای تبدیل این ضایعات به یک کالای با ارزش است.

#### ج) کاربرد در صنایع متالورژی (فولادسازی)
* در کوره‌های ذوب فلزات، از **کک زغال سنگ** (که نوعی زغال فشرده صنعتی است) به عنوان منبع کربن و سوخت استفاده می‌شود.

#### د) کاربردهای صنایع دستی (زغال اشک)
* نوع خاصی از زغال فشرده به نام **زغال اشک** (یا زغال چینی) وجود دارد که از ترکیب خاک زغال و نشاسته تولید می‌شود. این زغال در گذشته برای طراحی و رسم استفاده می‌شد، اما امروزه بیشتر در تولید نسوزهای صنعتی (ریفراکتوری) کاربرد دارد.

### ۳. مزایای استفاده از زغال فشرده
1. **بازدهی حرارتی بالا:** به دلیل فشرده بودن، مدت زمان بیشتری می‌سوزد و حرارت بیشتری تولید می‌کند.
2. **آلودگی کمتر:** نسبت به زغال چوب سنتی، دود کمتری تولید می‌کند (مشروط بر اینکه از چسب‌های شیمیایی مضر استفاده نشده باشد).
3. **حمل و نقل آسان:** به دلیل شکل هندسی مشخص و چگالی بالا، حمل و نقل آن نسبت به زغال چوب نامرتب راحت‌تر است.
4. **ثبات قیمت:** چون به منابع طبیعی وابسته نیست و می‌تواند از ضایعات تولید شود، ممکن است نوسانات قیمت زغال چوب را نداشته باشد.

**خلاصه:**
زغال فشرده یک سوخت پاک‌تر و بهینه‌تر نسبت به زغال چوب معمولی است که عمدتاً برای **پخت و پز (کباب)**، **صنایع فلزی** و **گرمایش** استفاده می‌شود و نقش مهمی در **کاهش قطع درختان** و **استفاده از ضایعات کشاورزی** دارد.